מעריב אין וואַלד

אַן איבערזעצונג פון ראָבערט פראָסטס ליד, ביים וועלדל אין אַ שנייאיקער נאַכט

ויתרוצצו הבנים

איך ווייס נישט צי יידיש האָט אַן עקוויוואַלענט צו דעם ענגלישן אויסשפּרעך, בעסער שפּעט ווי קיינמאָל, און אַז יאָ, ווייס איך אוודאי נישט וואָס דאָס איז. דאָס זאָג איך אַלץ אַן הקדמה צו אַ קשיא וואָס מיין זין האָט פּרשת ויצא געפרעגט אויף אַ רש"י אין פּרשת תולדות. איך פאַרשטיי אַז מיר האַלטן שוין פּרשת בא, אָבער אַ קשיא בלייבט אַ קשיא און אַז מען זוכט אַ תירוץ קען מען נישט אַנדערש ווי אַז מען זאָגט איבער דער קשיא.

ואל יקשה בעיניך פאַרוואָס איך פאַרענטפער מיך בכלל? פאַרוואָס ר´ עקיבא איגרס אַ קשיא קען מען פרעגן בכל מקום ובכל זמן, און אַ קשיא אויף אַ פּסוק חומש מעג מען נאָר איין וואָך אין יאָר? זאָלט איר וויסן אַז לא דבר ריק הוא. דאָס אַז די סדרות זענען איינגעטיילט אין וואָכן איז נישט אַ פּראָסטער לערער זאַך ווי דף היומי, אַז וווּ עס געפאַלט, געפאַלט עס, און פסחים קען מען לערנען שבת חנוכּה און יומא אויף אסתר תענית און קיינער טוט זיך פון דעם נישט פאַרדאַרבן. זאָלט איר וויסן אַז מיט די סדרות איז גאַנץ אַנדערש.

ווי אַ יינגל האָט אַמאָל געפרעגט זיין רבי אויף פרשת וירא, ווי קען זיין אַז עס איז געווען אַזוי הייס אַז דער אייבישטער האָט געדאַרפט שיקן מלאכים ווייל ווען נישט וואָלטן געסט נישט געקומן און אברהם אבינו וואָלט געהאַט צער אַז ער האָט נישט מיט וועמן צו כאַפּן אַ שמועס ביים סעודה, פּרשת וירא געפאַלט דאָך אין נאָוועמבער למספּרם, אָדער ווי ביי אונז יידן רופט מען דעמאָלסט חשון, און אין חשון איז נאַס און קעלטלעך און די בלעטער פאַלן שוין אַראָפּ פון די ביימער און עס איז בכלל נישט הייס? האָט אים דער רבי דערויף געענטפערט, דו חכם עתיק יומין, פאַרדעם זאָגט רש"י אַז הוציא הקב"ה חמה מנרתיקה, טאַקע פאַרדעם האָט דער באַשעפער אויפגעפּאַקט דער זין ווי מען פּאַקט אויף אַן אתרוג פון דער וואַטע און הייס געמאַכט דער וועלט, ווייל ווען נישט וואָלט טאַקע געווען קאַלט און נאַס ווי אַ חשון טאָג אין ברוקלין.

און נישט נאָר מלמדי דרדקי רביס זאָגן אַזוי. מען דערציילט אויף אַ רבי, אַן אמתע רבי, פון די סאָרטן וואָס פאַרטראָגן זיך נישט מיט די עלטערן, נישט מיט די געשוויסטער און נישט מיט די קינדער, דערציילט מען אַז מען האָט אַזאַ רבין אַמאָל געברענגט אַ קינד וואָס האָט זיך תמיד פאַרקילט אפילו אין די זומערדיקע היצן. פרעגט דער רבי דעם טאַטן, וועלכע סדרה לערנט ער, זאָגט דער טאַטע, וואָס הייסט, ביי זיי אין שולע איז מען פאָרגעשריטן און מען לערנט כּסדרן. פרעגט דער רבי, און וווּ האַלט מען יעצט, ענטפערט ער, פרשת מקץ. צעשמייכלט זיך דער רבי, נו, וואָס ווילסט דו, אַז מען לערנט מקץ, פאַרקילט מען זיך ווי אין חודש כּסלו. הייסט עס לפי דעם, אַז נעקסטער מאָל עס ווערט אייך קאַלט, נעמט אַרויס אַ חומש און הייבט אָן לערנען מטות מסעי און עס וועלן זיך ביי אייך אָנוואַרעמן אַלע ביינער.

על כּל פּנים, היוצא לנו מזה, אַז סיי וועלכער רבי איר פרעגט, צי אַ מלמד דרדקי צי אַן אדמו"ר פון צוועלף טויזנט חסידים, וועלן זיי מסכּים זיין אַז אַ קשיא אויף פּרשת תולדות ווען עס גייט שוין פּרשת בא איז ווי יעלה ויבא אויף פורים און מען קען נישט משנה זיין סדרי בראשית. נאָר איידער איך גיי ווייטער איז אין ביהמ"ד בלא חידוש און ווען מען זאָגט רבי איז נייטיק צו וויסן אַז אַ רבי איז ווי אַ חמר: דער מיינונג בייט זיך לויט וווּ עס שטייט איין. אַ חמר ווייסט איר דאָך אוודאי, אַז עס איז אין שטאַל איז עס אַן אייזל, אַז אין קעלער איז עס וויין, און אַז עס איז אין גריב איז עס ליים. אַ רבי איז עטוואָס אַנדערש ווייל סיי אין שטאַל, סיי אין קעלער און סיי אין בייסמענט איז עס אַ מלמד. ווייטער אַז עס איז אין שווייץ אָדער אין די מיטעלסטע בלעטער פון המודיע איז עס אַן אדמו"ר. אַז עס פליט ערשטער קלאַס איז עס אַן אדמו"ר; אַז עס איז אַ מלמד גייט עס צופיס. אַז עס גלעט זיך דער באָרד און פאַרגלייצט זיך די אויגן איז עס אַן אדמו"ר; אַז עס קייט זיך דער באָרד און קראַצט זיך דעם אחור איז עס אַ מלמד. אַז מען טראָגט עס צו געלט פאַר גאָרנישט טון ווייל אַ גאַנצער וואָך איז עס בבחינת שבת איז עס אַ רבי פון חסידים; אַז מען מוטשעט עס אויס אַ גאַנצער וואָך און מען צאָלט עס אַ שיבוש כּדי עס זאָל קענען קרעכצן אויף שבת, ווי אבדה נפש, קען עס עפּעס אַנדערש נישט זיין ווי אַ רבי פון קינדער.

נחזור אָבער לענינינו אַז כּולי עלמא וועט מודה זיין אַז אַ קשיא אויף פּרשת תולדות ווען בלויז די שבת בראשית ביז שבת הגדול קוטשמע יידן גיין דעמאָלסט אַ קוטשמע, און זיידענע יונגעלייט אין די צוואָנציקער יאָרן שווערן זיך נאָך אַז זיי וועלן בשום פּנים ואופן קיין קוטשמע נישט אָנטון, פּונקט ווי זייערע ווייבער שווערן זיך נאָכן גיין צו אַ קינד אַז מער קיין קינדער וועלן זיי נישט האָבן, קען מען אויף אַזאַ סדרה קיין קשיא נישט פרעגן אויף פּרשת בּא ווען די זעלבע יונגעלייט האָבן זיך געשוירן אויף נול צו דער שוועסטערס חתונה, פונקט ווי זייערע ווייבער שערן זיך אין די ז´ נקיים. (נישט חלילה אין די לעצטע דריי טעג ווייל דעמאָלסט קען זיך אַריינכאַפּן אין די בית הסתרים אַ האָרל אַזוי קליין וואָס אפילו אַ די.ען.איי קען מען דערפון נישט אַרויסציען, אָבער פונדעסטוועגן אַז מען ווערט דערפון נישט פּטור ביים חפיפה קען זי אַהיימקומן און ערלעך זאָגן טבלתי, און פון אַ חיבוק ונישוקל קען חלילה ווערן אַ ולד, און דאָס ולד קען זיך משדך זיין מיט אַ נאַדבורנא אייניקל און אַזוי אַרום קאַליע לייגן הונדערטע יאָרן מסירת נפש וואָס די הייליקע זיידעס האָבן מקריב געווען דאָס לעצטער טראָפל שכל אַבי צו זיין טהור מכּל סיג ופגם. דאָס אַלעס קען קאַליע ווערן מחמת איין האָרל, אַ חוטא ומחטיא, וואָס כאַפּט זיך אַריין דאָרט וווּ מען טאָר נישט.)

שוין ווייטער פאַרפאָר איך. מען האַלט ביי די יונגעלייט וואָס שווערן זיך אַז זיי וועלן נישט אָנטון אַ קוטשמע, און קומט זייערע שוועסטערס חתונה, שערן זיי זיך אויף נול, און ביי דער חופּה ביים רימינאָווערס ניגון ווערט זיי שרעקליך קאַלט טראָץ די אוירן וואַרעמערס און די הענט וואָס יעדער האַנט ליגט איינגוויקלט אינעם אַרבל פונעם צווייטן האַנט, און דער נסיון פון אַ קוטשמע ווערט אַלץ גרעסער. למחרת דער חתונה שטיין זיי אויף אין זייגער עלעף ווייל מען האָט געטאַנצן מצוה טאַנץ ביז פינעף, און דאָס אויך נאָר ווייל די מחותנתטע האָט געזאָגט אַז מײַ האָזבענט סעז אַז ביי זיי אין פאַמיליע ענדיקט מען נישט אַ חתונה פאַר פיר דרייסיק. אין זייגער עלעף איז אַזוי קאַלט פאַרן זיידענעם יונגערמאַן אַז ער לויפט צוריק אַריין און טוט שנעל אָן דער קוטשמע וואָס ער האָט שוין פאַראַיאָר איינגעקויפט אָבער עס האָט אים נישט געפּאַסט אָנצוטאָן. און איי די שבועה? נו, די יידענע שווערט אויך, אָבער אַז דער מצב ווערט שווער און מען מיז, מיז מען, און לכשיבנה בית המקדש וועט מען דערויף ברענגן נאָך אַ חטאת.

איז צוריקגייענדיק צום קשיא, זעט איר שוין אַליין אַז אַ קשיא וואָס איז אויף פּרשת תולדות איז גילטיק אויף איין וואָך ולא יותר און נאָכדעם איז עבר זמנו בטל קרבנו. נאָר אַזוי ווי מען קען לייענען בדיעבד אַ שפּעטערע קריאת שמע נאָך ווען די בני מלכים שטיין אויף אין זייגער עלעף, און פּשוט מען דערלייגט נישט כּאדם הקורא בתורה, אַזוי אויך איז אַ קשיא פון פּרשת תולדות אין פרשת בא ואכּמ"ל.

נו, איך הער שוין ווי מען שרייט אַריין, פאַר אַ גוט יאָר, לאָמיר שוין הערן דער קשיא. איז גיין מיר שוין אַצינד צום קשיא. ווי געזאָגט איז עס בשם מיין יינגל אין מיט דעם ברענג איך משיחן מיט אַ טאָג, צוויי נענטער. פרעגט ער אַזוי. דער גמרא זאָגט אַז אַ קינד ביים מאַמן אין בויך לערנט אָפּ כּל התורה כּולה, און פאַרן געבאָרט כאַפּט דאָס קינד אַ פליק פון אַ מלאך און פאַרגעסט באַלד אַלעס. פּונקט ווי מיין רבי פלעגט צו זאָגן, איך וועל דיר געבן אַזאַ פראַסק אַז דו וועסט פאַרגעסן וויאַזוי דו הייסט. אַן אַנדער רבי ווייטער האָט געזאָגט, איך וועל דיר געבן אַזאַ פראַסק אַז דו וועסט עס געדענקן ביז אונטער דער חופה. איז עס דאָך לכאורה אַ סתירה, איז בא הכתוב השלישי ויכריע ביניהם. איז געווען אַ דריטער רבי וואָס האָט געזאָגט, עטס וועטס זען אַז ענק וועלן עלטער ווערן וועט עטס מיר באַדאַנקן אַז איך האָב ענק דערלאַנגט. איז אַזוי, דער רבי וואָס האָט געוואָלט מען זאָל אים באַדאַנקן האָט דערלאַנגט מען זאָל געדענקן. ווייטער דער רבי וואָס איז געווען פון די וואָס ווילן טון אַ חסד של אמת און שלא על מנת לקבל פרס, ער האָט דערלאַנגט אַזוי אַז מען איז געווען ווי נאָכן מאה ועשרים וואָס אויב מען האָט נישט געזאָגט דעם פסוק ביים סוף פון אלקי נצור פאַרגעסט מען דעם נאָמן, און אָנצוקומן אין בית דין של מעלה אָן אַ נאָמן איז ווי אָנצוקומן אינעם קענעדי לופטפעלד אָן אַ פּאַספּאָרט. כּאן אי אתה עובר.

האַלט איך אָבער ביים קשיא. פרעגט מיין יניק וחכּים, אַז ווי קען זיין ווי רש"י זאָגט אַז ויתרוצצו הבנים איז געווען ווייל עשו האָט געוואָלט אַרויסגיין דינען עבודה זרה, ער האָט דאָך דעמאָלסט געקענט כּל התּורה כּולה און ער האָט געוויסט אַז מען טאָר נישט. אַ באָמבע קשיא! אונז יידן לעבן מיר פון קשיות. פון באָמבע תּירוצים הערט מען קיינמאָל נישט. אמת, אַז אַמאָל הערט מען פון אַ כאַפּ, אָבער אַז אַרכימעדיס איז אַרויסגעלאָפן פון דער באָד שרייענדיק יוריקאַ ווען עס איז אים איינגעפאַלן אַ תּירוץ, וואָלט אַ יידישער גאון אַרויסגעלאָפן פון דער מקווה שרייענדיק רבונא דעלמא כולא ווען עס פאַלט אים איין אַן אייזערנער קשיא. תירוצים ווערן באַשאַפן נאָך מער ווי פרישע מלאכים אַיעדן אינדערפרי. פון אָפּצוווענדן די עוואָלוציאָניסטן ביז פאַרענטפערן אַלע קשיות אויף דעם רבינס גבאי, אויף אַלעס איז דאָ אַ תירוץ און אַ הסבר. אָבער אַ קשיא? אַ יקר המציאות. וואָס מען וויל פרעגן טאָר מען נישט, און וואָס מען טאָר איז גאָרנישט שווער. ממילא פרייט מען זיך מיט אַ זעלטענער באָמבע קשיא וואָס איז מרפסן איגרי.

זיצט מיין טאַטע אויך ביים טיש און ער הערט אויס, און ער זאָגט, נו, עשו איז געווען אַ תלמיד חכם אַ שייגעץ, און ער שיסט אויס פאַר געלעכטער.

************************

ברוך דיין אמת, אַרט בוכוואַלד האָט זיך געפּעקלט, אָדער ווי מיין טאַטע זאָגט, ברוך דיין קרעפּלעך. זאָל דער שטיקל זיין לעילוי נשמתו און זאָל ער זוכה זיין זיך צו בייטן וויצן מיטן יושב בשמים ישחק.

הריני מקבל עלי...

אַ ווירטואַלן ידיד, אַזוינס וואָס נישט איך ווייס ווער ער איז און נישט ער ווייסט ווער איך בין, אָבער אַלץ זענען מיר ידידים מיט אַן אהבה שאינה תלויה בדבר, כאָטש צו זאָגן אַז מיר זענען ווי דוד מיט יהונתן וואָלט געווען עטוואָס איבערגעטריבן...

על כּל פּנים האָט ער מיר אָפּגעשיקט אַפּאָר ווערטער צו מיין לעצטן שטיקל און דאָס וועט זיין מיין קבלה צום נייעם יאָר. פאַרשטייט זיך בלי נדר, שבועה, קונם, איסור, שמתא וארור

אלנפאלס, דארפסט זיך מאכן א ערנסטער חשבון הנפש זיך נישט צו לייגן אן שרייבן עפעס, אפי' א קורצע נארישע מעשהלע, אנדערש וועסטו נישט אנקומען אין ערגעץ, כמיין ווילאנג נעמט שוין צו שרייבן עפעס? עס מוז נישט און טאר נישט זיין צופיל דורכגעטראכט. ווען איך זאל אפי' איבערבליקן מיינע מאמרים וואלט איך כמעט נישט געשריבן.. איך פארשטיי אז ביי דיר איז אביסל אנדערש. ביסט דאך קטלא יר"ה אבער דאך... מיט א גבול.

הכּותב שתּי אותיות חייב

איך ווייס נישט צו איך בין אין דעם דער איינציקסטער, אָבער מיין גאַנצער לעבן פאַרברענג איך טראַכטענדיק, וואָס וועט זיין דער תכלית? וווּ וועט זיך דאָס אַלעס אויסלאָזן? וואָס וועט זיין? מתי אעשה גם אנכי לביתי? ווען וועט מען זיך שוין נעמן איין מאָל פאַר אַלעמאָל? אפשר איז עס אַ ייִדישער קרענק, אפשר אַ חסידישער, דאָס איז אָבער אַלמאָל זיכער אַז איך בין דערפון אַ ליידער. און פון די אַלע זאַכן וואָס דערקוטשן מיר, קובע זיין עתים לתורה, אָנהייבן לערנען דף היומי, דאַווענען שחרית מיט מנין, קומן שבת אין שיל ביי צייטענס, לערנען און פאַרברענגן מער מיט מיינע קינדער, פון די אַלע זאַכן שטייט קאָפּ און פלייצעס העכער דערפון מיין שרייבן. עס גייט נישט דורך אַ טאָג וואָס איך שטראָף מיך נישט פאַר נישט שרייבן מער און וואָס איך שווער מיך נישט אַז מאי דהוי הוי און מהיום והלאה גייט מען זיך נעמן צום עבודת הקודש ווי עס דאַרף צו זיין. און וואָס מיינט איר? ויהי ערב ויהי בוקר און איך שטראָף מיך ווידער און איך שווער מיך ווידער.

דאַרף מען דאָך פאַרשטיין, הלא דבר הוא. וואָס איז דען אַזוי שווער אָנצוכאַפּן אַ פעדער און אויסגיסן אַביסל טינט? וואָס קומט מיר אָן מיט אַזויפיל מי אַביסל צו זעצן אויפן קיבאָרד? דער אמת געזאָגט איז עס פּחד. אַ פּחד אַז מיט שרייבן היינט וועל איך געווויר ווערן אַז דער נעכטן איז געשטאָרבן און אַז די קראַפטן פון אַמאָל זענען עבר ובטל. דער פּחד ברענגט מיט זיך פוילקייט, מידיקייט, אומבאַשליסנקייט און יעדער מכּה אשר לא כּתובה. אַבי נישט צו שרייבן. ווי דער משנה זאָגט אם בטלת מן התורה הרבה בטילים יש לך. אַזויווי מען וויל זיך נעמן צום שרייבן קומן אונטער בטילים פון אַלע זייטן. מיט אַמאָל מיז איך אויספאָרשן ביכער אויף אַמאַזאָן, זוכן מציאות אויף איביי, אַראָפּלאָדענען מוזיק, זיך פאַרהיינטיקן מיט די לעצטע נייעס, און אויף להכעיס באַזוכן ביי בלאָגס פון אַנדערע און קראַכן פאַר קנאה אַז ביי זיי פליסט דאָס וואָס ביי מיר איז טרוקן. ווי אַ פלעשל משקה נאָכן קידוש פון דעם חתן תורה: יבש המעין ונקצץ האילן.

איך רוף עס אַ פּחד, חסידים וואָלטן עס אפשר גערופן גאוה. כּלומר, וואָס מיינסט דו אַז דו ביסט אַזאַ מיוחס אַז דו דאַרפס גוט שרייבן? שרייב שלעכט. ווי רבי ר´ זושא האָט געזאָגט, ´זושא, זושא, מען וועט דיך נישט שמייסן אַז דו ביסט נישט מילך. שמייסן וועט מען דיך אַז דו ביסט נישט זושא.´ און ווי דער רבי ר´ בונם פון פּשיסכא האָט געזאָגט, ´אַז איך קען מיך בייטן מיט אברהם אבינו וואָלט איך מיך דערפון אָפּגעזאָגט. וואָס וועט דער באַשעפער דערפון האָבן? ווייטער איין אברהם און איין בונם´. אלא מאי טאָלסטוי זאָל זיין טאָלסטוי און קטלא בלייבט קטלא. דער וועלט האָט דאָך שוין געהאַט איין טאָלסטוי איז וואָס דאַרף מען נאָך איינס? איז זיי אַ קטלא, און זיי אַ קטלא עד הסוף. שרייב ווי עס גייט און העכסטנס וועלן קריטיקער זיך דינגן איבער דער יונגער קטלא און דער שפּעטערער קטלא, און פירן וויכּוחים און סימפּאָזיומס איבער וואָס האָט אים געהרגט, און ווער איז געווען דער רוצח און ביי וועלכן שטיקל גענוי ליגט דער הינט באַגראָבן.

מען דערציילט פון דער קאָצקער אַז ווען מען האָט אים געזאָגט אַז עמעצער איז געשטאָרבן פון הינגער, האָט ער געזאָגט, "פון הינגער איז ער געשטאָרבן? פון גאוה איז ער געשטאָרבן." זיין בושה פון גיין בעטלן אויף הייזער דאָס האָט אים געהרגט און דאָס האָט דער קאָצקער גערופן גאוה. ווער ווייסט, אפשר דאָס וואָס רופט זיך דיגניטי איז נישט אַ חסידישער באַגריף.

הייסט עס אָבער אַז מיין פחד רופן זיי גאוה. ווי דער כּוונה וואָס עס שטייט אין אַפּאָר סידורים אויף ונפשי כעפר לכּל תהיה, מען דאַרף זיך לאָזן צוטרעטן פון יעדן. און וואָס איז דער פּועל יוצא פון דעם אַז בחורים און יונגעלייט לערנען שער הענווה פון קינדווייז אָן און וואַקסן אויף און האָבן נישט קיין שום זיכערהייט ווייל קיינער איז נישט איינגעפאַלן זיי צו דערציילן אַז זיי טויגן יאָ צו עפּעס. קען גאָר זיין ווייל דער עפּעס איז נישט שטענדיק צו געפונען אין חדרים און ישיבות האָט מען אים פאַרדעם געזאָגט, ´דו שלימזל מיט צוויי לינקע הענט´ און ´גולם קלאָץ´ און ´כאָלעמאָק´. פאַרדעם איז ער אויסגעצייכנט אין ענווה און יעדער מאָל עס פאַלט אים איין אַז אפשר טויג ער יאָ אויף עפּעס אַרבעט ער ווידער אויסצווואָרצלן זיין מדה פון גאווה. אין חסידישע ספרים לערנט ער אויך אַסאַך אַז טאָמער ער ווערט פאַרייאושט זאָל ער זיך האָבן מיט וואָס מחזק צו זיין. אפשר אונטערדרוק נישט וועט מען נישט דאַרפן אַזויפיל חיזוק? קען מען דאָך נישט ווייל עקב ענווה יראת ה´, און וואָס דען דאַרף אַ איד אַז נישט יראת שמים? אַ בפירושער פסוק: מה ה´ אלקיך שואל מעמך...

זעץ איך מיך אַוועק אויף אַן אָווענט ניין אַזייגער ביים קאָמפּיוטער, די קינדער שלאָפן, דער הויז איז שטיל, די משולחים קלאַפּן קוים, און דער טעלעפאָן קלינגט שוין אויך נישט און איך זאָג אַ לשם יחוד צו שרייבן בשם כּל ישראל. הייבט זיך אָן. וואָז זאָל איך שרייבן? ממשיך זיין די פּאָר טויזנט ווערטער וואָס זענען שוין אָפּגעשריבן? ניין, איך האָב מורא אהין צוריק צו גיין, פון די בושות אַז איך וועל אַנדעקן אַ רעטך, און פאָרכטענדיק דער עגמת נפש אַז איך וועל נישט קענען ווייטער גיין. אפשר זאָל איך מיך נעמן צו דער אידיי וואָס וואַלגערט זיך שוין ביי מיר אין קאָפּ חודשים און יאָרן? בין איך ווייטער חושש אין פאַל אַז פון דער זומן וואָס האָט זיך פאַרשוואַנגערט וועט געבוירן ווערן אַ נפל. ווי אַ רבי האָט געזאָגט אויף דער גמרא ´חישב לעשות מצוה ונאנס ולא עשאה מעלה עליו הכתוב כאילו עשאה´ אַז ווען מען קלערט צו טון אַ מצוה איז עס נאָך מער בשלימות ווי ווען מען טוט עס, וויבאַלד אַלע אינטערעסן און פעלערס וואָס מאַכן זיך ביים טון זענען נישט דאָרט ווען ס´איז בלויז במחשבה. דער שלימות פון דער מחשבה קען נאָר פאַרקלענערט ווערן במעשה.

זאָל איך שרייבן אין ענגליש לעשות שם בקרב הארץ, אָדער איז בעסער אין יידיש וואו די מומחים און קריטיקער קענען נישט דערלאַנגן? איז יידיש בעסער ווייל אין דעם שפּראַך לעבט מיין יידישקייט, אָדער ענגליש אַז אַנדערע זאָלן אויך פאַרזוכן פון דעם עץ הדעת? אַנטלויף איך פון די אָ ספיקות, צו דער צייטונג, צו דער פריזידער, צו דער וועב, צו וווּ עס זאָל נאָר זיין אויסער וווּ איך וויל און דאַרף צו זיין. און אַזוי וועט פאַרלאָפן אַן אָווענט און איך לייג מיך אין בעט מיט אַ שרעקליכער חשבון הנפש אָבער קיין וואָרט איז נישט אין מיין בייטל. און אַ טאָג אָן שרייבן איז קוים אַ טאָג געלעבט און זיכער נישט אַ טאָג כּדאי צו לעבן.

פרעגט זיך, און וואָס איז דער גדולה דען אין שרייבן? וואָס איז שלעכט אַ שמועס? אָדער אַ ספּאָרט? אָדער אַ פרעס? מה נשתנו אלו מאלו, וואָס איז שרייבן אַזאַ מחותן? ראשית־כּל איז עס דער מותר האדם מן הבהמה. אַ בהמה קען פרעסן, פּאָפן, און אַלע אַנדערע עולם הזהדיקע פאַרגעניגענס. אַ בהמה קען אָבער נישט רעדן אָדער שרייבן. שפּראַך איז דער חכמה בינה ודעת פון וואָס מיר זענען. און אַז אין רעדן איז דאָ אַ שיעור וויפיל קענען הערן און עס האָט אויך נישט אַ קיום, איז שרייבן דער גוף פון וויסנשאַפט וואָס לאָזט אויסשפּרעכן אידייען, זיי אויסשלייפן, זיך אין זיי מפלפל זיין, זיי אָפּווענדן אָדער זיי פאַרשטאַרקען און בויען אויף זיי פרישע אידייען.

האָט אָבער דער בעל שם געזאָגט צא מן התבה, גיי אַרויס פון דער וואָרט, באַגרעניץ דיך נישט אין ווערטער נאָר שטייג העכער. אַמאָל האָב איך עס דורש געווען לגנאי און עס פאַרגליכענט צו דער בראשית פון דער ברית חדשה, בראשית איז דער וואָרט. אַז איך בין עלטער געוואָרן האָב איך געזען אַז ווי חשוב ווערטער זענען איז דאָ העכער ווי ווערטער וווּ רוחניות און גייסטערישקייט געוועלדיקט. סוף מעשה איז במחשבה תחלה, און דאָס קומט נאָך פאַר דער וואָרט און איז העכער ווי דער עולם הבריאה. דער וועלט פון מוזיק וואָס לאָזט זיך נישט באַגרעניצן ווי אַ וואָרט וואָס מיז האָבן אַ באַדייט און אַ תוכן און אותיות און זאַצן. צא מן התבה, האָט דער בעל שם געזאָגט, שוועב העכער אין אַן אין סוף וווּ גרעניצן, צוימן און רשותן עקזיסטירן נישט.

כאָטש איך וויל דווקא יאָ שרייבן, איז גוט צו וויסן אַז עס איז פאַראַן ערגעץ העכער ווי ווערטער און פון צייט צו צייט אַהין גיין באַזוכן. איך פאַרקריך אָבער, און אפשר איז עס אויך נאָך אַ תירוץ צו אַנטלויפן פון דער וואָרט אויף עפּעס אָפּצושרייבן. ווער ווייסט?

(דער אַרטיקל האָט ערשט ערשיינט אין דער אַלגעמיינער זשורנאַל אויף דעצעמבער 12טן 2006)

מכתב לגדול א´

לכבוד האי גברא רבא יקירא מגדולי הל"ו בלאגערס שבדורינו, כבוד שמו תפארתו, הידוע לשם ולתהלה, עטרת ראשינו ומצנפת קדקדותינו, שטריימל, נרו יאיר ויפרח כשושנה ויציץ כלבנה

את קולך שמעתי בגן ואירא כי ערום אנכי, ואיך אבא ערום ממצוות וערטילאי ממעשים טובים, ומי עוד יודע מך ערכי כמוני אשר זה ימים כבירים לא שמתי עטי למילי וקונצי לאמרי פי, אולם כידוע נתגלה לי בחזיון לילה בשבת קודש פרשת שמות בשנת הבצורת על אודות המעשה אשר אירע להרבני החסיד ר´ אפרים מוויליאמסבורג יע"א אשר סיפרתי זה כמה שנים בקיצור נמרץ וסוד ה´ ליריאיו כידוע, וזה מלפני זמן לא רב ישנתי ואיקץ וחלמתי שנית ובא לפני הרבני החסיד הנ"ל וצעק מרה על אשר קיצצתי בנטיעות וקצצתי ידיו ושני רגליו וכמעט עד שלא פרחה נשמתו צווח ככרוכיא שממש פגעתי בהדיוקנא קדישא שלו וגזזתי צפרניו וגלחתי זקניו ושתי פיאותיו, ואיקץ ותתפעם רוחי כי אמרתי לא טוב הדבר אשר אני עושה ואיך אקצר במקום שאמרו להאריך. על כן אמרתי בלבי לחגור מחגרתי ולשנס מתני ולצבות בטני ולנפל ירכי ואבא ואשנה במגלת ספר לספר מעשה הגדול והנורא הזה ממש מילין במילין לא פחות ולא יותר אלא כמצליף וכמו שסיפרו לי מן השמים בחזיון הגדול והנורא דברים כהווייתן.

ועל מה ששאלת על אודות המילה לי"ר בלע"ז דלא ידעי רבנן מאי היא. הלא ידעת אם לא שמעת מהחכם בגויים וויליאם שייקספיר אשר גדולי הצדיקים העידו עליו שהיה בו ניצוץ מנשמת בלעם בן בעור ומספרים על הרה"ק מרוזין זי"ע שאמר על הנסיך בגויים האמלט ´אשר מחזה שדי יחזה´, ובאמצע הופעה כאשר שמע הקושיא הידוע אמר ברוך שכיוון למה שנחלקו בו חכמי ישראל אם מוטב לו לאדם שלא נברא משנברא ותירץ הקושיא בטוב טעם, ובכתבי הר"י שו"ב נמצא שהר"מ מסאווראן כאשר שמע השורות ´האין דם לישראל, והאם עין אין בציון´ אחז בשרעפיו הקדושות וענה ואמר שהמשורר בשעה שחיבר שורות אלו כיון אותן כוונות שהיו לו לבלעם בעת שאמר מה טובו, ורמז לדבר, נופל וגלוי עיני"ם, החכם הנ"ל כתב חרוט על לוח ספר מחזה נורא ממלך זקן ובא בימים ולי"ר שמו אשר בסוף ימיו כאשר בא לחלוק נכסיו בחייו, והוא לא היה מבני בריתנו ולא ידע מהמאמר חז"ל על אודות הכותב נכסיו בחיים וכו´, ונתן כל נכסיו לשתים מבנותיו ולהבת השלישי לא נתן כלום, ולבסוף בגדו בו בנותיו וגם חתניו לוקחי בנותיו בקשרים, והבת השלישי שממנה מנע הכל היא עמדה לו בשעת דוחקו, אולם השתלשלות הדברים גרמו לו שיצא מדעתו וצווח ככרוכיא באישון לילה על גבעה בחוצות העיר ולבסוף צרותיו גרמו לו מיתתו.

כמו כן ר´ אפרים היה מלך, מאן מלכי רבנן, איש עברי תמים ולבו שלם עם ה´ ויעמוד השטן על ימינו לטשטש דעתו ולבלבל מחשבתו וגרם לו לחלוק על ה´ ולנסות את ה´ ולשאול היש ה´ בקרבו אם אין וממנה נשתלשלה לנקום נקמה בה´ רחמנא לצלן מהאי דעתא, אולם לבסוף כידוע חזר בתשובה וזכה להחזיר נשמתו לבוראו באחד וכל הפמליא של מעלה יצאו לקראתו להחביאו תחת צל כנפי השכינה זכותו יגן עלינו אמן.

המצפה לישועתן של ישראל בקרוב במהרה ומעתיר בעדך כל היום

הק´ קטלא קניא

נ"ב בשם נאמן ביתו של כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א, מר"ש חיווה דעתו והביע רצון קדשו להפיץ מעינותיו חוצה, ואם כבודו יכול להרשים כמה מילים בגלולותיו על אודות המעשה אשר נעשה תהיה לנס, ובגל"ל אבות תושיע בנים ודפח"ח.

חלק א´
חלק ב´
חלק ג´
חלק ד´